Rolstoeltoegankelijkheid.nl

Het plaatsen van een radiator lijkt simpel, doch dat hierbij meer overwogen dient te worden dan thans gebeurt, bleek al uit mijn eerdere blog dat een situatie beschreef waarin een radiator zeer ongelukkig geplaatst was.

Onlangs toetste ik de rolstoeltoegankelijkheid van een nieuw appartement, dat kort daarna zou worden opgeleverd. Het appartement bevond zich in een woongebouw waar men zorg naar behoefte op afroep verleend krijgt; een soort aanleunwoning met zorgverlening dus.

Bij het toetsen van de rolstoeltoegankelijkheid van de woonkamer viel direct op dat de radiator niet zelfstandig te bedienen viel door de bewoner (die zich in een rolstoel voortbeweegt). Dit wordt veroorzaakt door het feit dat de bediening van de radiator aan de muurzijde is geplaatst, waardoor er een groot gebied vóór de radiator leeg moet blijven om erbij te kunnen met de rolstoel. Dit betekent voor deze kleine kamer dat de zithoek daar niet geplaatst kan worden en er aldus weinig ruimte overblijft om ook nog een eethoek bij de keuken te plaatsen.

Tekening woonkamer met radiator (pdf)

Zou de bediening van de radiator aan de raamzijde zijn aangebracht, dan was dit probleem niet gerezen. Immers, om naar het raam te kunnen manouvreren, houdt de rolstoeler die ruimte toch al beschikbaar.

TIPS:

* Plaats de radiator bij voorkeur op een plaats waar de bedieningszijde met de rolstoel vrij bereikbaar is (dus zonder meubels te hoeven verplaatsen etc.)

*  Houd bij de radiatorselectie rekening met modellen die leverbaar zijn met de bediening aan de zijde van uw keuze. Sommige radiatormodellen bieden alleen een bediening aan een van beide zijden en zijn daardoor meestal ongeschikt, omdat in een woning meestal beide varianten nodig zijn om ze rolstoeltoegankelijk te maken.

* Houd rekening met de hoogte van de bedieningsknoppen. Bij lage radiatoren (bijvoorbeeld bij kamerhoge vensters) zitten ze vaak buiten bereik (30 cm) voor een mindervalide die niet kan bukken/reiken.

Een veel gestelde vraag, omdat er helaas nog veel onduidelijkheid is over de wet- en regelgeving. Omdat rolstoeltoegankelijkheid steeds vaker wordt nagestreefd, zijn velen op zoek naar de juiste informatie. En die is helaas nog niet ruimschoots voorhanden.

Natuurlijk, in het Bouwbesluit staat waar u zich aan dient te houden. Echter, in de praktijk blijkt dat niet te leiden tot rolstoeltoegankelijkheid. Binnen een periode van een paar weken word ik door relaties geattendeerd op vier situaties waaruit blijkt dat de kennis en (praktische) ervaring over rolstoeltoegankelijkheid vaak beperkt aanwezig is. De voorbeelden:

* het nieuwe kantoor van Stadsdeelraad Amsterdam Zuid blijkt niet bereikbaar voor rolstoelers, zoals uit dit filmpje blijkt. De oplossingen zijn realiseerbaar, maar alleen tegen extra kosten, die makkelijk voorkomen hadden kunnen worden. Niet alleen door eerder over de rolstoeltoegankelijkheid na te denken, maar ook door deskundigen eerder bij het bouw-/verbouwproces te betrekken zodat al in een vroege fase geld bespaard kan worden. En aangezien we hier bovendien over gemeenschapsgeld spreken, ben ik van mening dat we daar zorgvuldig om dienen te gaan.

* een andere gemeente berispte een bedrijf omdat hun hellingbaan tien centimeter te kort zou zijn. En de leuningen aan weerskanten waren niet nodig, één daarvan kon bij de gewenste verandering van de hellingbaan ook gelijk wel weggehaald worden, aldus de gemeente-ambtenaar. Het bedrijf heeft de hellingbaan verlengd en ook de ene leuning verwijderd. Toen ik de directeur van het bedrijf deze week sprak en hij bevestigde dat de helling nog steeds hoger is dan 25cm, moest ik hem helaas vertellen dat er dan toch echt -conform de regelgeving- aan weerszijden leuningen dienen te zijn aangebracht. U zult begrijpen dat er nogal wat tandenknarsen volgde op die mededeling…. Wie de kosten van het (opnieuw) aanbrengen van de tweede leuning gaat betalen, lijkt mij glashelder. (Leest u meer over het aanleggen van hellingbanen in het Infomagazine van juni.)

* in mijn eigen gemeente Beverwijk heb ik bij de gemeenteraadsverkiezingen in maart de leden van het stembureau geattendeerd op het feit dat het stembureau een te hoge drempel heeft en niet aan de eisen van rolstoeltoegankelijkheid voldoet. Mij werd beloofd dat dat bij de verkiezingen in juni zou zijn opgelost. U vermoedt het al: niet dus! Helaas was het stembureau wederom niet aangepast voor burgers in een rolstoel en met een rollator. Dat constaterende, heb ik diezelfde dag een twintigtal willekeurige gemeenten in het land gebeld met de vraag of de toetsing van de rolstoeltoegankelijkheid op de checklist staat bij het aanwijzen van stembureaus. Bij 70% (!) van de gemeenten bleek dat niet het geval. Men ging er (onterecht) vanuit dat de gekozen locaties vanzelfsprekend rolstoeltoegankelijk zouden zijn, omdat het wijkgebouwen, scholen, etc. betreft. Helaas, hier wordt bevestigd dat bouwen volgens het Bouwbesluit niet betekent dat rolstoelers daadwerkelijk naar binnen kunnen.

* een wel heel wrang voorbeeld kwam vandaag in het nieuws. De Gemeente Emmen moet voor een half miljoen euro (!!) verbouwen omdat na een grote verbouwing het pand niet voldoende rolstoeltoegankelijk bleek.

Uit deze bovenstaande gevallen blijkt dat er nu (opnieuw) geïnvesteerd dient te worden om de locatie rolstoeltoegankelijk te maken. En dat terwijl het vroegtijdig inschakelen van deskundigen veel geld bespaart. Als u zelf valide bent, kunt u zich nóg zo goed inleven in de situatie, maar de daadwerkelijke ervaring ontbeert u (gelukkig). U kunt de juiste afmetingen hanteren, de regels over de aanleg volgen, maar mist dan net de aspecten die een rolstoeler in de dagelijkse praktijk veelvuldig tegenkomt.  Zoals een onhandige of onmogelijke draai die gemaakt moet worden, een helling die net te steil is en daardoor niet of nauwelijks gebruikt kan worden, de onlogische volgorde van handelingen die niet mogelijk is omdat ook de rolstoel nog voortbewogen dient te worden, etc.

Daarom is het raadzaam uw geplande bouw of verbouw te laten toetsen door een deskundige . Als adviseur Rolstoeltoegankelijkheid die bovendien zelf al jaren in een rolstoel zit, kijk ik graag met u mee om u uw budget efficiënt en doeltreffend te laten besteden. U kunt de gemaakte voorstellen, ontwerpen, bouwtekeningen ter toetsing voorleggen, zodat u zeker weet dat ze in de praktijk zullen voldoen en geen extra investeringen benodigd zijn.

Ik maak graag vrijblijvend een afspraak met u om u in de praktijk te laten ervaren welke aspecten nu al over het hoofd worden gezien. U zult versteld staan.

U heeft in uw pand keurig een lift geregeld zodat rolstoelers naar een andere etage kunnen gaan, maar controleert u ook regelmatig of uw liftknop bereikbaar is? Vermoedelijk niet.

Laat ik u geruststellen: u bent niet de enige. Ik zou hier tientallen foto’s kunnen plaatsen van liftknoppen die niet of slecht bereikbaar zijn voor een rolstoeler. Helaas vergat ik tot nog toe nog wel eens zo’n situatie te fotograferen. Ik beschrijf daarom een paar situaties die ik tegenkwam:

• een hotel heeft maar liefst drie liften naar de etages, waaronder naar de restaurant-etage.  Helaas: onder de knoppen van de lift is op elke verdieping een grote afvalbak geplaatst. Handig, en voor de valide bezoekers geen probleem, maar onhandig voor de rolstoelers die hun rolstoel zo dicht mogelijk langs de afvalbak moeten rijden en dan ongemakkelijk (en afhandelijk van de handicap: te ver) moeten reiken naar de knop.
• in een stationsgebouw is de opstelplaats voor intern-transportkarren naast de liftknoppen gesitueerd. U snapt het vast al: als er meer transportkarren staan dan bij de bouw gepland, dan staan ze vóór de liftknoppen zodat u er niet meer bij kunt en de rolstoeler al helemaal niet.
• in winkels wordt de ruimte bij de liftknoppen graag benut voor verkoopstandaards. Slim en commercieel aantrekkelijk, maar daardoor is de liftknop voor de rolstoeler nauwelijks meer bereikbaar. Op onderstaande foto ziet u dat er én een grote verkoopstandaard staat die tot voor de liftknop reikt (er zit een glazen plaat op de standaard die naar links uitsteekt) én er staat rondom de hoek van de liftingang ook een grote ijzeren beschermingsplaat die circa 10cm van de wand is geplaatst. Allemaal belemmeringen om de liftknop dicht te benaderen met de rolstoel, want de voetsteunen van de rolstoel stoten tegen de beschermplaat of de standaard. Kijkt u maar: 

TIPS:

* maakt u een medewerk(st)er verantwoordelijk voor wekelijkse controle van de rolstoeltoegankelijkheid, in dit geval van de liftknop. Met een checklist die wekelijks nagelopen en afgetekend dient te worden, wordt dit een vaste routine. Het bevordert ook de bewustwording.

* als u de ruimte bij de liftknop toch wilt benutten voor een afvalbak, plaats dan een kleine, hangende (gesloten) afvalbak. De rolstoeler kan dan met de voetsteunen tot onder de afvalbak rijden en hoeft dan niet zo ver te reiken. Geen top-oplossing maar in ieder geval bruikbaar en rolstoelvriendelijk.

* wilt u de ruimte bij de liftknop commercieel benutten, plaats dan alleen hangende verkooprekken of hang er een folderrek of poster. Daarmee behoudt u de vloerruimte die de rolstoeler nodig heeft.

Er worden mij veel vragen gesteld over de rolstoeltoegankelijkheid van een appartement. Ondanks dat er in het Bouwbesluit het nodige over bepaald is en er door Woonkeur aanvullende eisen zijn geformuleerd, blijkt het appartement dan in de praktijk toch vaak niet rolstoeltoegankelijk te zijn. Met een kostbare vertraging in de oplevering, discussies en procedures tot gevolg. Die leiden tot aanzienlijke extra investeringen bij de leverende partijen en natuurlijk veel teleurstelling bij de (rolstoel)bewoners. Jammer. Voor mij reden om u via dit weblog ook regelmatig te gaan informeren over aspecten van rolstoeltoegankelijkheid in het wonen.

Ik moet natuurlijk een keuze maken uit de vele onderwerpen en wil u allereerst laten zien hoezeer de ruimte bij de entree van belang is. Aan de binnenzijde van de woning wel te verstaan. Nog onlangs deed ik een rolstoeltoegankelijkheidstoetsing in een appartementengebouw dat kort daarna opgeleverd diende te worden. Die toetsing resulteerde in een aanzienlijke lijst met aandachtspunten c.q. zaken die per se veranderd moesten worden om er als rolstoeler in te kunnen wonen. Onder andere over de entree van het appartement.

Ruimte achter de voordeur

Achter de voordeur dient er volgens de regelgeving een vrije ruimte te zijn van 1,50m x 1,50m met een vrije opstelruimte van 0,5m naast de slotzijde van de deur óf van 1,35m breed x 1,85m diep  met dezelfde 0,5m vrije opstelruimte aan de slotzijde van de deur. Dit lijkt duidelijk genoeg doch uit onderstaande foto die bij die toetsing gemaakt is, blijkt dat hiermee in de ontwerp- en ontwikkelingsfase geen of onvoldoende rekening wordt gehouden.

De breedte van de gang achter de voordeur is 1,33m doch aan de eis van vrije ruimte aan de slotzijde wordt niet voldaan. Niet qua afmeting, maar evenmin door het plaatsen van een radiator in die vrije ruimte (!). Een verkeerde beslissing; een slecht gekozen plek.  Hierdoor wordt de manoeuvreer-ruimte voor zowel een handbewogen als een elektrische rolstoel verder beperkt en te krap. De rolstoeler kan de deur niet achter zich dicht doen, omdat draaien niet mogelijk is.

Voor de bouwer betekent dit dat er gekozen moet worden voor een dure oplossing om dit recht te breien, want de opdrachtgever (in dit geval een woningcorporatie) zal dit niet accepteren bij de oplevering. Er zijn meerdere mogelijkheden om dit op te lossen, maar de kosten zijn in alle gevallen aanzienlijk. Zeker ook omdat de tijdsdruk de kosten nog verhoogt.

Voor de rolstoeler betekent dit, dat deze de gang door moet rijden tot er wel gedraaid kan worden (in dit geval pas in de woonkamer aan het einde van de gang) en hij terug moet rijden naar de voordeur om die te sluiten. Met alle veiligheidsrisico’s (iemand die ongewenst mee naar binnenloopt bijvoorbeeld) en ongemakken van dien (kou die binnenkomt, tijd die het duurt). Overigens doet het probleem van de te beperkte ruimte zich ook voor bij het moeten openen van de deur en binnenlaten van gasten, dat zult u zich kunnen voorstellen. Het is geen gastvrije ontvangst als zij zich tussen de rolstoel en de verwarming door moeten wurmen.

Bij het toetsen van de rolstoeltoegankelijkheid in de ontwerpfase, had de problematiek die nu is ontstaan bij de oplevering van het appartement kunnen worden voorkomen. En zouden veel kosten zijn bespaard. Nu moet bijvoorbeeld de verwarming naar elders worden verlegd en is een automatisch sluitmechanisme op de deur één van de voor de hand liggende oplossingen om de woning echt rolstoeltoegankelijk te maken.

Hoe het ook kan, ziet u op de foto hieronder. In dit rolstoelaangepaste appartement is voldoende ruimte achter de voordeur om te manoeuvreren en de deur te sluiten. Naast een bredere wand aan de slotzijde van de deur  is bovendien de toegang tot de interne berging bij de voordeur geplaatst. Dit vergroot de manoeuvreerruimte direct achter de deur (desgewenst kan de rolstoeler de deur van die berging even openzetten om extra bewegingsruimte te hebben). Een vergelijkbare oplossing had overigens in het appartement dat hierboven is beschreven ook gerealiseerd kunnen worden (en dat kan met wat creativiteit nog steeds).

TIPS:

* denkt u eens helemaal anders over de entree van een appartement. Dat schept bijvoorbeeld de mogelijkheid om de ruimten er direct omheen optimaal te benutten. Met als voordeel het creëeren van extra manoeuvreerruimte, zoals in het voorbeeld hierboven.

* de vrije ruimte bij de entree dient ook echt vrije ruimte te zijn. Die dient namelijk om te manoeuvreren met de rolstoel. Plaatst u daarom nooit een radiator, garderobe, etc. in dit gebied.

* maakt u de voordeur in de ontwerpfase al direct extra breed (minimaal 98cm). Dat maakt het manoeuvreren makkelijker en voorkomt op een later moment hoge kosten om dit alsnog te realiseren.

* betrek bij het ontwerpen van de entree alle aspecten van rolstoelgebruik in dat gebied. Zowel het binnenkomen en de deur (af)sluiten, als het verlaten van de woning en het ‘meenemen’ van de deur achter de rolstoeler aan om ‘m te sluiten.