Rolstoeltoegankelijkheid.nl

De winkelinrichting van modezaken is een vak apart. Zeker als u daarbij wilt zorgen voor een rolstoelvriendelijke inrichting. Daarbij is het van belang dat vanaf de entree over rolstoelgebruik wordt nagedacht. De kledingzaak doorkruisen in een rolstoel is meestal geen gemakkelijke opgave. In dit blog besteed ik aandacht aan de zo belangrijke paskamer, want die moet immers voor de omzet zorgen.

Het aanschaffen van nieuwe kleding is voor menig rolstoeler geen sinecure. Het kost veelal bovenmatige inspanning en er zijn vele obstakels te overwinnen.

Eén van de meest lastige obstakels is de paskamer. Die is meestal niet berekend op een rolstoelgebruiker met begeleider. Voor valide mensen is het vaak al handig als er buiten de paskamer iemand staat die de gepaste kleding kan aanpakken, een andere maat uit het vak kan gaan halen etc. Dat geldt voor rolstoelers ook, maar bovendien hebben zij veelal hulp nodig bij het aan- en uitkleden; iemand bij hen ín de kleedkamer dus.

Het is een bijna onmogelijke klus om zittend in een rolstoel kleding te passen in een gewone paskamer. Met een beetje geluk kan het gordijn nog net achter je dicht, maar meestal niet. Daar stokt de poging dus al. Ruimte om bijvoorbeeld een lange broek te passen (waarbij het handig is om wat extra ruimte vóór je te hebben), is er meestal niet. En de begeleider kan er al helemaal niet meer bij in.

In steeds meer kledingzaken probeert men tenminste één rolstoeltoegankelijke paskamer te realiseren. H&M heeft dat op voortreffelijke wijze gedaan in hun vestiging in Beverwijk.

De toegangs(schuif)deur is op de lange zijde van de paskamer geplaatst. Dat is handig want dat maakt de ingang heerlijk ruim. Verder is de paskamer lang en breed genoeg om de begeleider makkelijk rondom de rolstoel te laten bewegen en de rolstoeler te helpen.

Voldoende ruimte om de gekozen kleding op te hangen, een bankje om je spullen op kwijt te kunnen en meerdere spiegels, maken de paskamer werkelijk ideaal. Dat zijn ook meteen de tips voor u als winkelinrichter om de gehandicaptenkleedkamer prettig in het gebruik te laten zijn.

TIPS:

* een schuifdeur is handiger dan een gordijn; blijft gewoon dicht en verschuift niet door langslopen van de begeleider

* toegang aan de lange zijde is veelal handiger omdat er meer manoeuvreerruimte is

* de afmeting van de paskamer dient zodanig te zijn dat er aan beide zijden van de rolstoel makkelijk gepasseerd en gestaan kan worden om de begeleider in staat te stellen te helpen

* een royale aflegmogelijkheid voor tas, kleine kledingstukken, een bril etc. is onontbeerlijk

* spiegels aan meerdere zijden bieden de mogelijkheid om de rolstoelgebruiker vanuit meerdere posities zichzelf te laten bekijken zonder zich in vreemde bochten te hoeven wringen.

U heeft in uw pand keurig een lift geregeld zodat rolstoelers naar een andere etage kunnen gaan, maar controleert u ook regelmatig of uw liftknop bereikbaar is? Vermoedelijk niet.

Laat ik u geruststellen: u bent niet de enige. Ik zou hier tientallen foto’s kunnen plaatsen van liftknoppen die niet of slecht bereikbaar zijn voor een rolstoeler. Helaas vergat ik tot nog toe nog wel eens zo’n situatie te fotograferen. Ik beschrijf daarom een paar situaties die ik tegenkwam:

• een hotel heeft maar liefst drie liften naar de etages, waaronder naar de restaurant-etage.  Helaas: onder de knoppen van de lift is op elke verdieping een grote afvalbak geplaatst. Handig, en voor de valide bezoekers geen probleem, maar onhandig voor de rolstoelers die hun rolstoel zo dicht mogelijk langs de afvalbak moeten rijden en dan ongemakkelijk (en afhandelijk van de handicap: te ver) moeten reiken naar de knop.
• in een stationsgebouw is de opstelplaats voor intern-transportkarren naast de liftknoppen gesitueerd. U snapt het vast al: als er meer transportkarren staan dan bij de bouw gepland, dan staan ze vóór de liftknoppen zodat u er niet meer bij kunt en de rolstoeler al helemaal niet.
• in winkels wordt de ruimte bij de liftknoppen graag benut voor verkoopstandaards. Slim en commercieel aantrekkelijk, maar daardoor is de liftknop voor de rolstoeler nauwelijks meer bereikbaar. Op onderstaande foto ziet u dat er én een grote verkoopstandaard staat die tot voor de liftknop reikt (er zit een glazen plaat op de standaard die naar links uitsteekt) én er staat rondom de hoek van de liftingang ook een grote ijzeren beschermingsplaat die circa 10cm van de wand is geplaatst. Allemaal belemmeringen om de liftknop dicht te benaderen met de rolstoel, want de voetsteunen van de rolstoel stoten tegen de beschermplaat of de standaard. Kijkt u maar: 

TIPS:

* maakt u een medewerk(st)er verantwoordelijk voor wekelijkse controle van de rolstoeltoegankelijkheid, in dit geval van de liftknop. Met een checklist die wekelijks nagelopen en afgetekend dient te worden, wordt dit een vaste routine. Het bevordert ook de bewustwording.

* als u de ruimte bij de liftknop toch wilt benutten voor een afvalbak, plaats dan een kleine, hangende (gesloten) afvalbak. De rolstoeler kan dan met de voetsteunen tot onder de afvalbak rijden en hoeft dan niet zo ver te reiken. Geen top-oplossing maar in ieder geval bruikbaar en rolstoelvriendelijk.

* wilt u de ruimte bij de liftknop commercieel benutten, plaats dan alleen hangende verkooprekken of hang er een folderrek of poster. Daarmee behoudt u de vloerruimte die de rolstoeler nodig heeft.

Er worden mij veel vragen gesteld over de rolstoeltoegankelijkheid van een appartement. Ondanks dat er in het Bouwbesluit het nodige over bepaald is en er door Woonkeur aanvullende eisen zijn geformuleerd, blijkt het appartement dan in de praktijk toch vaak niet rolstoeltoegankelijk te zijn. Met een kostbare vertraging in de oplevering, discussies en procedures tot gevolg. Die leiden tot aanzienlijke extra investeringen bij de leverende partijen en natuurlijk veel teleurstelling bij de (rolstoel)bewoners. Jammer. Voor mij reden om u via dit weblog ook regelmatig te gaan informeren over aspecten van rolstoeltoegankelijkheid in het wonen.

Ik moet natuurlijk een keuze maken uit de vele onderwerpen en wil u allereerst laten zien hoezeer de ruimte bij de entree van belang is. Aan de binnenzijde van de woning wel te verstaan. Nog onlangs deed ik een rolstoeltoegankelijkheidstoetsing in een appartementengebouw dat kort daarna opgeleverd diende te worden. Die toetsing resulteerde in een aanzienlijke lijst met aandachtspunten c.q. zaken die per se veranderd moesten worden om er als rolstoeler in te kunnen wonen. Onder andere over de entree van het appartement.

Ruimte achter de voordeur

Achter de voordeur dient er volgens de regelgeving een vrije ruimte te zijn van 1,50m x 1,50m met een vrije opstelruimte van 0,5m naast de slotzijde van de deur óf van 1,35m breed x 1,85m diep  met dezelfde 0,5m vrije opstelruimte aan de slotzijde van de deur. Dit lijkt duidelijk genoeg doch uit onderstaande foto die bij die toetsing gemaakt is, blijkt dat hiermee in de ontwerp- en ontwikkelingsfase geen of onvoldoende rekening wordt gehouden.

De breedte van de gang achter de voordeur is 1,33m doch aan de eis van vrije ruimte aan de slotzijde wordt niet voldaan. Niet qua afmeting, maar evenmin door het plaatsen van een radiator in die vrije ruimte (!). Een verkeerde beslissing; een slecht gekozen plek.  Hierdoor wordt de manoeuvreer-ruimte voor zowel een handbewogen als een elektrische rolstoel verder beperkt en te krap. De rolstoeler kan de deur niet achter zich dicht doen, omdat draaien niet mogelijk is.

Voor de bouwer betekent dit dat er gekozen moet worden voor een dure oplossing om dit recht te breien, want de opdrachtgever (in dit geval een woningcorporatie) zal dit niet accepteren bij de oplevering. Er zijn meerdere mogelijkheden om dit op te lossen, maar de kosten zijn in alle gevallen aanzienlijk. Zeker ook omdat de tijdsdruk de kosten nog verhoogt.

Voor de rolstoeler betekent dit, dat deze de gang door moet rijden tot er wel gedraaid kan worden (in dit geval pas in de woonkamer aan het einde van de gang) en hij terug moet rijden naar de voordeur om die te sluiten. Met alle veiligheidsrisico’s (iemand die ongewenst mee naar binnenloopt bijvoorbeeld) en ongemakken van dien (kou die binnenkomt, tijd die het duurt). Overigens doet het probleem van de te beperkte ruimte zich ook voor bij het moeten openen van de deur en binnenlaten van gasten, dat zult u zich kunnen voorstellen. Het is geen gastvrije ontvangst als zij zich tussen de rolstoel en de verwarming door moeten wurmen.

Bij het toetsen van de rolstoeltoegankelijkheid in de ontwerpfase, had de problematiek die nu is ontstaan bij de oplevering van het appartement kunnen worden voorkomen. En zouden veel kosten zijn bespaard. Nu moet bijvoorbeeld de verwarming naar elders worden verlegd en is een automatisch sluitmechanisme op de deur één van de voor de hand liggende oplossingen om de woning echt rolstoeltoegankelijk te maken.

Hoe het ook kan, ziet u op de foto hieronder. In dit rolstoelaangepaste appartement is voldoende ruimte achter de voordeur om te manoeuvreren en de deur te sluiten. Naast een bredere wand aan de slotzijde van de deur  is bovendien de toegang tot de interne berging bij de voordeur geplaatst. Dit vergroot de manoeuvreerruimte direct achter de deur (desgewenst kan de rolstoeler de deur van die berging even openzetten om extra bewegingsruimte te hebben). Een vergelijkbare oplossing had overigens in het appartement dat hierboven is beschreven ook gerealiseerd kunnen worden (en dat kan met wat creativiteit nog steeds).

TIPS:

* denkt u eens helemaal anders over de entree van een appartement. Dat schept bijvoorbeeld de mogelijkheid om de ruimten er direct omheen optimaal te benutten. Met als voordeel het creëeren van extra manoeuvreerruimte, zoals in het voorbeeld hierboven.

* de vrije ruimte bij de entree dient ook echt vrije ruimte te zijn. Die dient namelijk om te manoeuvreren met de rolstoel. Plaatst u daarom nooit een radiator, garderobe, etc. in dit gebied.

* maakt u de voordeur in de ontwerpfase al direct extra breed (minimaal 98cm). Dat maakt het manoeuvreren makkelijker en voorkomt op een later moment hoge kosten om dit alsnog te realiseren.

* betrek bij het ontwerpen van de entree alle aspecten van rolstoelgebruik in dat gebied. Zowel het binnenkomen en de deur (af)sluiten, als het verlaten van de woning en het ‘meenemen’ van de deur achter de rolstoeler aan om ‘m te sluiten.